
Tổng
Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì phiên họp về hoàn thiện thể chế và thực
thi pháp luật (ảnh news.vnanet.vn)
“Self-regulating social order”
Identification and policy recommendations
Abstract: The article
elucidates the conceptual content of “self-regulating social order”, a term
appearing for the first time in the corpus of documents of the Communist Party
of Vietnam, and preliminarily identifies its constituent elements and stages of
formation. On this basis, it puts forward several policy recommendations,
including improving institutions, fostering legal trust and legal capacity,
creating an enabling environment for the practical observance of law, and
establishing mechanisms for policy evaluation and feedback in Vietnam at
present.
Keywords: Legal
trust; self-regulating social order; socialist rule-of-law State of Vietnam;
supremacy of the Constitution and the law.
Đặt vấn đề
Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt
Nam không chỉ đòi hỏi hệ thống pháp luật đồng bộ, khả thi và cơ chế thực thi
nghiêm minh, mà còn đặt ra yêu cầu chuyển hóa pháp luật thành giá trị, chuẩn
mực và thói quen ứng xử của các chủ thể trong xã hội. Nghị quyết số 27-NQ/TW
ngày 09/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về
tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
trong giai đoạn mới đã xác lập yêu cầu thượng tôn Hiến pháp và pháp luật (Ban
Chấp hành Trung ương, 2022) như một nguyên tắc nền tảng của tổ chức quyền lực
nhà nước và đời sống xã hội. Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày
28/7/2026 Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây
dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển (Ban Chấp hành
Trung ương, 2026) đã định hướng xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, qua đó
góp phần hình thành “trật tự tự thân” của xã hội.
“Trật tự tự thân” là một định hướng mới cần được làm
rõ dưới góc độ khoa học pháp lý và quản trị xã hội. Trật tự xã hội được hình
thành và duy trì bởi nhiều loại quy tắc, gồm pháp luật, đạo đức, văn hóa, phong
tục, quy ước cộng đồng và chuẩn mực nghề nghiệp. Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ
“trật tự tự thân”, các yếu tố cấu thành, các giai đoạn hình thành và những giải
pháp góp phần xây dựng “trật tự tự thân” ở Việt Nam có ý nghĩa lý luận và thực
tiễn, nhằm phát huy vai trò của pháp luật mà không tuyệt đối hóa pháp luật hoặc
phủ nhận tác dụng điều chỉnh của các chuẩn mực xã hội khác.
1. Từ thượng tôn Hiến pháp, pháp luật đến hình thành “trật tự tự
thân” - Quá trình phát triển tư duy lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam
Năm 2022, Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khóa XIII xác định thượng tôn Hiến pháp và pháp luật là yêu cầu
nền tảng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Yêu cầu này không
chỉ hướng đến người dân, tổ chức mà trước hết ràng buộc việc tổ chức và thực
hiện quyền lực nhà nước; bảo đảm mọi chủ thể đều hành động trong khuôn khổ Hiến
pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về quyết định, hành vi của mình. Theo đó,
thượng tôn pháp luật vừa là nguyên tắc kiểm soát quyền lực, vừa là chuẩn mực
điều chỉnh các quan hệ xã hội.
Kế thừa và phát triển lý luận đổi mới, tại Hội nghị
lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã nhất trí thông qua Nghị
quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 phát triển nhận thức theo chiều sâu khi gắn
xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật với hình thành “trật tự tự thân” của xã
hội. Điểm mới không nằm ở việc giảm nhẹ vai trò quản lý của nhà nước hay thay
thế pháp luật bằng các quy tắc cộng đồng, mà ở yêu cầu chuyển hóa pháp luật từ
chuẩn mực do nhà nước xác lập thành giá trị được các chủ thể nhận thức, chấp
nhận và tự giác thực hiện. Như vậy, tuân thủ pháp luật không chỉ được bảo đảm
bằng quyền lực mà còn dựa trên tính chính đáng, công bằng của pháp luật, niềm
tin pháp lý (Levi, M., Sacks, A. & Tyler, T. R, 2009, pp. 354-375), năng
lực hành động của chủ thể và sự củng cố chuẩn mực trong đời sống xã hội.
Sự phát triển từ Nghị quyết số 27-NQ/TW đến Nghị
quyết số 18-NQ/TW có thể được khái quát là sự chuyển biến từ xác lập nguyên tắc
thượng tôn Hiến pháp và pháp luật sang chú trọng các điều kiện xã hội - văn hóa
để nguyên tắc này được nội tâm hóa và vận hành bền vững. Đây là sự bổ sung,
không phải sự thay thế giữa quản lý bằng pháp luật của nhà nước và năng lực tự
điều chỉnh của xã hội trong khuôn khổ pháp luật.
Thượng tôn Hiến pháp, pháp luật có thể được nhận
diện qua các nguyên tắc cơ bản: tính tối cao của Hiến pháp, quyền lực nhà nước
bị giới hạn và kiểm soát, mọi chủ thể đều bình đẳng trước pháp luật, pháp luật
phải bảo vệ công lý và quyền con người, pháp luật được thực hiện nghiêm minh và
tự giác.
“Trật tự tự thân” là trạng thái trật tự xã hội trong
đó các chủ thể chủ động điều chỉnh hành vi và quan hệ xã hội trên cơ sở những
chuẩn mực pháp luật đã được nhận thức, chấp nhận và nội tâm hóa; đồng thời tham
gia hợp tác, giám sát, phản hồi và giải quyết xung đột bằng các phương thức hợp
pháp mà không phụ thuộc thường xuyên vào sự can thiệp cưỡng chế trực tiếp của
Nhà nước. Khái niệm này không đồng nhất với trật tự mang tính tự quản, biệt lập
của một cộng đồng, tổ chức mà không dựa trên các nguyên tắc của Hiến pháp, pháp
luật. Một trật tự được thực hiện dựa trên áp lực dư luận, tập quán lạc hậu hoặc
sự im lặng của chủ thể thực hiện do cam chịu, sợ hãi, thỏa hiệp trái pháp luật
không thể được coi là “trật tự tự thân”. Trật tự tự thân được hình thành trên
cơ sở của Hiến pháp, pháp luật và các chuẩn mực của pháp luật quốc tế về quyền
con người; nhà nước giữ vai trò thiết lập khuôn khổ, bảo đảm điều kiện thực
thi, cung cấp cơ chế giải quyết tranh chấp và can thiệp kịp thời. Tất cả những
điều này gắn với mục tiêu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa,
phát triển.
2. Các yếu tố cấu thành, các giai đoạn hình thành “trật tự tự
thân”
Để chuyển hóa pháp luật từ chuẩn mực thể chế thành
năng lực tự điều chỉnh xã hội, cần nhận diện cấu trúc và phân định các giai
đoạn hình thành “trật tự tự thân”.
2.1. Các yếu tố cấu
thành “trật tự tự thân”
Thể chế pháp luật là yếu tố cấu thành đầu tiên bao
gồm chất lượng quy phạm pháp luật và chất lượng thực thi. Pháp luật chỉ định
hướng hành vi bền vững khi bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất, minh bạch, khả
thi, dự báo và phù hợp với quyền con người. Tính chính đáng phải được đánh giá
độc lập với mức độ tuân thủ, một quy định không trở nên hợp lý chỉ vì đang được
chấp hành mà nó phải phù hợp với các quy luật tự nhiên và xã hội. Bên cạnh nội
dung quy phạm, công bằng, minh bạch, kịp thời trong cơ chế thực hiện cũng như
cơ hội cho phép sửa sai, hướng thiện tạo ra trải nghiệm pháp lý tích cực cho
chủ thể thực thi.
Yếu tố cấu thành thứ hai - chủ thể pháp luật phản
ánh quá trình cá nhân, tổ chức tiếp nhận và chuyển hóa pháp luật thành hành
động thực tiễn. Những yếu tố trung tâm là niềm tin, năng lực pháp lý và sự nội
tâm hóa chuẩn mực (Friedman, L. M, 1969, pp. 29-44). Niềm tin không phải sự
phục tùng vô điều kiện mà là kỳ vọng có căn cứ rằng pháp luật phục vụ lợi ích
chung, được áp dụng công bằng và có cơ chế sửa chữa khi sai sót. Năng lực pháp
lý bao gồm khả năng nhận diện vấn đề, thực hiện quyền, nghĩa vụ, lựa chọn
phương thức hợp pháp và chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Cần lưu ý, kiến
nghị, phản biện xã hội, khiếu nại, tố cáo, đình công đúng pháp luật là phương
thức thực hành dân chủ, không phải là biểu hiện của sự bất ổn, gây mất trật tự.
“Trật tự tự thân” bền vững phải bao gồm năng lực sử dụng pháp luật để phản hồi
và bảo vệ quyền.
Yếu tố cấu thành thứ ba - tương tác xã hội thể hiện
quá trình hành vi pháp lý được củng cố và lan tỏa trong tổ chức, cộng đồng.
Thông qua tham gia, hợp tác, giám sát, phản hồi và giải quyết xung đột, các chủ
thể hình thành kỳ vọng chung về hành vi hợp pháp. Pháp luật nhờ đó không chỉ
tác động theo chiều dọc từ Nhà nước mà còn được củng cố theo chiều ngang giữa
các thành viên. Ba tầng cấu trúc của “trật tự tự thân” có mối liên hệ chặt chẽ:
thể chế tạo khuôn khổ và tính chính đáng; chủ thể nội tâm hóa và hành động;
tương tác xã hội củng cố chuẩn mực, phản hồi để hoàn thiện thể chế. Cấu trúc
này tránh suy luận trực tiếp từ hành vi cá nhân sang trật tự toàn xã hội.
2.2. Các giai đoạn hình
thành “trật tự tự thân”
Giai đoạn thứ nhất là tạo lập nền tảng thể chế, gồm
chất lượng, tính chính đáng của pháp luật và công bằng trong thực thi. Pháp
luật minh bạch, dễ tiếp cận, ổn định và bảo vệ lợi ích chính đáng giúp chủ thể
nhận biết chuẩn mực, dự báo hậu quả pháp lý. Tuy nhiên, quy phạm chỉ được thừa
nhận khi được áp dụng nhất quán, không phân biệt đối xử, có giải thích và có cơ
chế yêu cầu xem xét, chỉnh sửa, bổ sung khi có phản hồi từ thực tiễn.
Giai đoạn thứ hai là nội tâm hóa pháp luật, gồm hình
thành niềm tin và phát triển năng lực pháp lý. Niềm tin pháp luật chỉ chuyển
thành hành vi khi chủ thể hiểu đúng bản chất và biết cách sử dụng pháp luật.
Niềm tin cần đi kèm năng lực nhận thức (năng lực pháp luật) và khả năng tự kiểm
soát, điều chỉnh hành vi (năng lực hành vi) bởi thiếu năng lực dễ dẫn đến lệ
thuộc. Ngược lại, có năng lực mà thiếu niềm tin, chủ thể dễ rơi vào xu hướng
tạo ra hành vi tuân thủ dựa trên lựa chọn lợi ích hoặc tìm cách “lách luật”. Sự
kết hợp hai yếu tố trên giúp pháp luật trở thành lý do cho hành động và tiêu
chuẩn tự đánh giá hành vi.
Trên cơ sở có pháp luật và năng lực chủ thể, ở giai
đoạn thứ ba là hình thành, phát triển hành vi tự nguyện và củng cố chuẩn mực xã
hội. Các chủ thể pháp luật lựa chọn hành vi hợp pháp với niềm tin về công bằng
và lẽ phải của hệ thống pháp luật (ngay cả trong trường hợp nhận thức rõ hành
vi của mình bị phát hiện, xử lý ở mức độ thấp). Như vậy, chế tài công bằng vẫn
là nền bảo đảm nhưng không còn là động lực duy nhất để lựa chọn hành vi xử sự.
Ở cấp độ tập thể, “trật tự tự thân” hình thành khi tuân thủ trở thành kỳ vọng
chung, được duy trì bằng hợp tác, giám sát, phòng ngừa vi phạm và giải quyết
xung đột hợp pháp. Các chủ thể coi pháp luật là lẽ tự nhiên, sự công bằng, soi
hành vi vào các chuẩn mực chung, hình thành ý thức trách nhiệm và thái độ không
chấp nhận hành vi lệch chuẩn (phản biện chính sách, tố giác tội phạm, xấu hổ
khi bản thân hay người thân vi phạm pháp luật...)
Từ nhận diện cấu trúc và các giai đoạn hình thành
“trật tự tự thân” cho thấy, chất lượng pháp luật chỉ tạo lập tính chính đáng và
niềm tin bền vững khi đi cùng công bằng, nhất quán, trách nhiệm giải trình
trong thực thi. Công bằng thực thi là điều kiện chuyển tiếp giữa chất lượng quy
phạm và sự thừa nhận của chủ thể; vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc ban hành
đúng thẩm quyền hoặc mức độ tuân thủ để kết luận pháp luật đã chính đáng. Niềm
tin và năng lực pháp lý là hai cơ chế trung gian chuyển hóa tính chính đáng
thành tuân thủ tự nguyện. Niềm tin tạo động lực chấp nhận, còn năng lực tạo khả
năng hành động theo pháp luật. Thiếu một trong hai yếu tố, tuân thủ dễ phụ
thuộc vào giám sát, chế tài hoặc tư lợi. Cấu trúc của “trật tự tự thân” thống
nhất giữa ba yếu tố: thể chế tạo lập tính chính đáng; niềm tin và năng lực giữ
vai trò trung gian; tuân thủ tự nguyện cùng sự củng cố xã hội tạo ra kết quả
tập thể và phản hồi trở lại góp phần hoàn thiện thể chế.
Tuy nhiên, cần nhận diện giới hạn khi thực thi “trật
tự tự thân” trong đời sống xã hội. “Trật tự tự thân” được hình thành từ sự nội
tâm hóa pháp luật và tương tác có trách nhiệm, phải được đặt trong giới hạn bởi
Hiến pháp, pháp luật, gắn bó và có tính phụ thuộc với các điều kiện chính trị,
kinh tế, văn hóa mà các chủ thể đang sinh sống. Ngoài ra, cũng không thể viện
dẫn vào “mảnh đất hiện thực” của quốc gia, dân tộc mà xây dựng hệ thống chế tài
nghiêm khắc, xâm phạm, hạn chế quyền con người tùy tiện hoặc bị chi phối bởi
lợi ích nhóm. Trật tự duy trì bằng kỳ thị, áp lực tập thể hoặc hạn chế quyền
của nhóm dễ bị tổn thương không đáp ứng tiêu chí “trật tự tự thân”. Việc địa
phương, ngành thống kê số vụ vi phạm, khiếu nại giảm trong một mốc thời gian
cũng có thể do tính chất phức tạp, khó phát hiện, thiếu thông tin hoặc ngại
phản ánh chứ không đơn thuần phản ánh sự trật tự xã hội. Bởi vậy, việc đánh giá
phải kết hợp dữ liệu hành vi với niềm tin, năng lực, khả năng tiếp cận công lý
và chất lượng xử lý phản hồi.
3. Một số khuyến nghị chính sách thúc đẩy hình thành “trật tự tự
thân” ở Việt Nam
Nghiên cứu về cấu trúc, các giai đoạn hình thành
“trật tự tự thân” cho thấy, “trật tự tự thân” không thể hình thành chỉ bằng
tuyên truyền, tăng chế tài xử phạt nặng hoặc kêu gọi ý thức tự giác. Quá trình
này đòi hỏi tác động đồng bộ vào ba tầng thể chế, chủ thể và tương tác xã hội.
Tuy nhiên, đồng bộ không có nghĩa là triển khai dàn đều mọi giải pháp; ưu tiên
chính sách cần được xác định theo “điểm nghẽn” đang cản trở sự chuyển hóa từ
pháp luật thành hành vi tự nguyện và năng lực tự điều chỉnh xã hội ở Việt Nam
hiện nay.
3.1. Nâng cao chất lượng
và hiệu quả thi hành của thể chế pháp luật
Kiểm soát chất lượng pháp luật không thể chỉ dừng ở
thẩm quyền, trình tự, thủ tục mà phải xem xét mục đích công, mức độ bảo đảm
quyền con người, sự phân bổ lợi ích, chi phí, cũng như nguy cơ bị chi phối bởi
lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm. Cùng với đánh giá tác động trước khi ban hành,
cần tăng cường rà soát sau thi hành dựa trên trải nghiệm của các nhóm chịu tác
động trực tiếp và gián tiếp, coi phản hồi xã hội là nguồn thông tin để phát
hiện quy định mâu thuẫn, chồng chéo, khó thực hiện hoặc xung đột lợi ích.
Trong tổ chức thi hành, pháp luật phải được áp dụng
nhất quán, không phân biệt đối xử; quyết định công phải được giải thích và có
cơ chế yêu cầu xem xét lại. Trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên và
trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền có ý nghĩa đặc biệt, bởi hành vi
tùy tiện của người thực thi có thể làm suy giảm tính chính đáng của cả hệ
thống. Xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật vì vậy phải bắt đầu từ việc quyền
lực công phải được kiểm soát pháp luật.
3.2. Phát triển niềm tin
và năng lực pháp lý của chủ thể
Để các chủ thể chuyển hóa pháp luật thành niềm tin
nội tâm, cần chủ động chuyển trọng tâm giáo dục pháp luật từ ghi nhớ quy định
sang phát triển khả năng nhận diện vấn đề, thực hiện quyền, nghĩa vụ, lựa chọn
phương thức hợp pháp và chịu trách nhiệm về hành vi. Nội dung giáo dục pháp
luật cần được thiết kế theo tình huống gắn với đời sống, hoạt động nghề nghiệp
và đặc điểm từng nhóm chủ thể; đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận thông tin,
tư vấn, trợ giúp pháp lý và cơ chế bảo vệ quyền, nhất là đối với nhóm dễ bị tổn
thương. Năng lực pháp lý chỉ được hình thành đầy đủ khi chủ thể có cơ hội thực
hành, trải nghiệm quy định pháp lý mà không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều.
Phản hồi thể chế không phải là biểu hiện làm suy giảm trật tự xã hội. Chất
lượng tiếp nhận, giải quyết và phản hồi của cơ quan nhà nước chính là phép kiểm
chứng mức độ đáng tin cậy của pháp luật.
3.3. Kiến tạo môi trường
thực thi pháp luật và tự điều chỉnh có trách nhiệm
Tuân thủ tự nguyện chỉ trở thành “trật tự tự thân”
khi được củng cố trong tương tác xã hội. Cần mở rộng không gian để người dân,
tổ chức và cộng đồng tham gia xây dựng quy tắc, giám sát thực hiện, hợp tác
giải quyết vấn đề chung và xử lý xung đột bằng phương thức hợp pháp. Bảo vệ môi
trường, quản lý không gian công cộng, thực hiện dân chủ ở cơ sở và giám sát
dịch vụ công có thể trở thành những môi trường thực hành phù hợp.
Nhà nước không làm thay mọi hoạt động tự điều chỉnh
của xã hội nhưng cũng không được đồng nhất tự quản với chuyển giao trách nhiệm
bảo vệ quyền cho cộng đồng. Vai trò của nhà nước là thiết lập khuôn khổ, bảo
đảm thông tin, hỗ trợ năng lực, duy trì cơ chế giải quyết tranh chấp và can
thiệp khi quyền bị xâm phạm. Các cơ chế tự điều chỉnh phải bảo đảm sự tham gia
thực chất, tính minh bạch, chú trọng tiếng nói của nhóm dễ bị tổn thương và khả
năng yêu cầu cơ quan nhà nước xem xét, qua đó ngăn ngừa việc chuẩn mực cộng
đồng trở thành áp lực, định kiến của số đông đối với cá nhân hoặc nhóm thiểu
số.
3.4. Thí điểm đánh giá
và hoàn thiện chính sách từ thực tiễn
Việc triển khai Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày
28/7/2026 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển
cần gắn với chương trình thí điểm có khả năng đo lường trong một số lĩnh vực
như thủ tục hành chính, dịch vụ công, quản trị môi trường hoặc quản trị cộng
đồng (thôn, làng, khu phố…). Từ đó xây dựng bộ tiêu chí, tiêu chuẩn xây dựng
xã, phường xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu. Việc đánh giá phải kết hợp trên các
phương diện: chất lượng pháp luật, công bằng thực thi, niềm tin pháp lý, năng
lực pháp lý, tuân thủ tự nguyện và năng lực tự điều chỉnh. Dữ liệu cần được thu
thập từ khảo sát, hành vi thực tế, kết quả giải quyết phản ánh và nghiên cứu
trường hợp; đồng thời phân tách theo nhóm chủ thể và cấp độ phân tích.
Giá trị ứng dụng của mô hình thí điểm này nằm ở khả
năng xác định “điểm nghẽn” trong hình thành trật tự tự thân. Nếu pháp luật
tương đối hoàn thiện nhưng niềm tin thấp, ưu tiên phải đặt vào công bằng và
trách nhiệm giải trình trong thực thi. Nếu hiểu biết tăng nhưng tuân thủ tự
nguyện không chuyển biến, cần xem xét tính chính đáng của quy định và môi
trường củng cố chuẩn mực. Nếu cộng đồng có năng lực tự quản nhưng quyền của
nhóm dễ bị tổn thương chưa được bảo đảm, nhà nước phải tăng cường giám sát và
bảo vệ quyền. Việc tập trung khắc phục khâu còn hạn chế giúp tránh xây dựng và
thực hiện chính sách dàn trải, đồng thời đưa kết quả đánh giá từ thực tiễn trở
lại quá trình hoàn thiện thể chế.
Kết luận
Trong Nhà nước pháp quyền, “trật tự tự thân” không
đồng nghĩa với sự thu hẹp vai trò của Nhà nước hay sự tuyệt đối hóa các quy tắc
cộng đồng. Đó là trạng thái trong đó cá nhân, tổ chức và cộng đồng có năng lực
tự điều chỉnh hành vi, chủ động phòng ngừa và giải quyết xung đột trên cơ sở
các chuẩn mực pháp luật đã được nhận thức, thực hành và nội tâm hóa, trong
khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và các nguyên tắc bảo vệ quyền con người. Việc
hình thành trạng thái này phụ thuộc đồng thời vào chất lượng và tính công bằng
của pháp luật, năng lực thực hành pháp lý, sự nêu gương của chủ thể công quyền,
các thiết chế tham gia và tự quản hợp pháp. Vì vậy, cần chuyển từ tuyên truyền
và kiểm soát một chiều sang kiến tạo hệ sinh thái thực hành pháp luật có đo
lường, phản hồi và trách nhiệm giải trình. Đây là con đường để kỷ cương xã hội
trở nên bền vững từ bên trong, đồng thời góp phần hạn chế sự lệ thuộc vào biện
pháp cưỡng chế và củng cố niềm tin của nhân dân đối với nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
Ban Chấp hành Trung ương (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 Hội
nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng
và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Ban Chấp hành Trung ương (2026). Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 Hội
nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ
cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.
Friedman, L. M. (1969). “Legal Culture and Social
Development”. Law & Society Review. Vol. 4. No. 1.
https://doi.org/10.2307/3052760
Levi, M., Sacks, A. & Tyler, T. R (2009).
“Conceptualizing Legitimacy. Measuring Legitimating Beliefs”. American
Behavioral Scientist. Vol. 53, No. 3. https://doi.org/10.1177/0002764209338797