Thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam - dấu son chói lọi trong lịch sử dân tộc

Đặt vấn đề

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Cách mạng “Trước hết phải có đảng cách mệnh… Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng như người cầm lái có vững thuyền mới chạy” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr. 289). Để hoàn thành vai trò, sứ mệnh là người lãnh đạo, dẫn dắt nhân dân, Người yêu cầu, Đảng phải thực sự là đạo đức, là văn minh; phải luôn coi trọng công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng để Đảng luôn trong sạch, vững mạnh. Đây là quan điểm hàm chứa giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, tiếp tục định hướng, soi đường cho công tác xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh toàn diện nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”

Thứ nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Ngoài lợi ích của dân tộc, của Tổ quốc, thì Đảng không có lợi ích gì khác” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.290). Đạo đức của Đảng là đạo đức cách mạng, “là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.292). Đây chính là nền tảng đạo đức, thể hiện bản chất cao quý của Đảng - Đảng của giai cấp công nhân, đồng thời là Đảng của nhân dân lao động và của dân tộc.

Đạo đức của Đảng bao gồm đạo đức của tổ chức đảng và đạo đức của cán bộ, đảng viên. Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu 12 điều tư cách của Đảng chân chính cách mạng: “Đảng không phải là một tổ chức để làm quan phát tài. Nó phải làm tròn nhiệm vụ giải phóng dân tộc, làm cho Tổ quốc giàu mạnh, đồng bào sung sướng” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.289). Đồng thời, Người căn dặn: “Muốn cho Đảng được vững bền. Mười hai điều đó chớ quên điều nào” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.290).

Với cán bộ, đảng viên của Đảng, Người luôn yêu cầu cần phải thường xuyên nêu gương về đạo đức, về lối sống mẫu mực: Trung với nước, hiếu với dân; Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Thương yêu con người; có tinh thần quốc tế thủy chung, trong sáng.

Thứ hai, đạo đức của Đảng thể hiện ở mục tiêu, lý tưởng đấu tranh giành độc lập, tự do, thống nhất Tổ quốc, xây dựng chế độ xã hội, trong đó Nhân dân thật sự là chủ và làm chủ, có Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Hoài bão, ham muốn tột bậc của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.187). Đây là lý tưởng chính trị, đồng thời là lý tưởng đạo đức và lý tưởng nhân văn Hồ Chí Minh.

Đạo đức của Đảng thể hiện ở việc Đảng dám nhìn thẳng vào sự thật, dám tự phê bình và phê bình, không che giấu khuyết điểm và quyết tâm sửa chữa sai lầm, khuyết điểm: “Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.301), đại diện cho trí tuệ, danh dự, lương tâm của dân tộc và thời đại, thể hiện rõ trách nhiệm trước Nhân dân, trước lịch sử.

Thứ ba, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu xây dựng Đảng là văn minh. Văn minh trước hết hiểu theo nghĩa là trình độ, trí tuệ, tư duy khoa học, phương pháp cách mạng,… gắn với sự tiến bộ, “tiến lên dần dần”, tiến lên mãi mãi. Đảng văn minh là Đảng luôn không ngừng học hỏi nhằm nâng cao trình độ lý luận, văn hóa, chuyên môn, nắm vững quy luật phát triển của xã hội, của thời đại.

Đảng tập hợp và kết nạp vào hàng ngũ của mình những người ưu tú, tiên phong, tiêu biểu cả về đạo đức, phẩm chất và năng lực của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và dân tộc. Cán bộ, đảng viên cần phải không ngừng nâng cao trình độ, hiểu biết về mọi mặt: “Đảng đòi hỏi đảng viên và cán bộ phải: học hiểu lý luận, chính sách, tình hình trong nước và trên thế giới để giáo dục cho quần chúng. Phải học hiểu nghề nghiệp chuyên môn mà Đảng và Chính phủ giao cho mình phụ trách” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr.278 - 279); không ngừng “học hỏi là một nghĩa vụ của đảng viên đối với Đảng, đối với nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr.284).

Văn minh của Đảng trước hết thể hiện ở tính tổ chức chặt chẽ và kỷ luật nghiêm minh, tự giác trong toàn Đảng; luôn đề cao dân chủ và pháp chế, lấy đó làm cơ sở để thống nhất tư tưởng, ý chí và hành động theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Đồng thời, mọi hoạt động của Đảng chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân. Đảng là văn minh còn thể hiện ở chỗ Đảng đại diện và tiêu biểu cho giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu chọn lọc giá trị văn minh, tiến bộ của nhân loại, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Văn minh của Đảng là tinh thần đổi mới, sáng tạo, không trì trệ, tránh bảo thủ, giáo điều; thường xuyên tự chỉnh đốn, đổi mới để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, diễn biến của tình hình cách mạng. Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Phải biết rằng tình hình khách quan thay đổi hàng giờ hàng phút, một chủ trương của ta hôm nay đúng, hôm sau đã không hợp thời, nếu ta không tỉnh táo kiểm điểm những tư tưởng hành vi của ta để bỏ đi những cái quá thời, sai hỏng, nhất định ta sẽ không theo kịp tình thế, ta sẽ bị bỏ rơi, bị các bạn tỉnh táo nhanh nhẹn hơn vượt đi trước” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.28).

Xây dựng Đảng là đạo đức, là văn minh theo tư tưởng Hồ Chí Minh có mối quan hệ gắn bó hữu cơ, bổ sung, củng cố lẫn nhau. Xây dựng Đảng là đạo đức, là văn minh đều nhằm hướng đến mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, “xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr.153).

2. Quan điểm Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Đảng thật sự “là đạo đức, là văn minh”

Kế thừa, vận dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khẳng định mạnh mẽ và cụ thể hóa yêu cầu xây dựng Đảng thật sự là đạo đức, là văn minh, trở thành một trong những nội dung cốt lõi của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn mới. Điều này được thể hiện thông qua các nội dung sau đây:

Thứ nhất, khẳng định bản chất, mục tiêu xây dựng Đảng theo chuẩn mực đạo đức và văn minh.

Kế thừa quan điểm của các nhiệm kỳ Đại hội trước của Đảng, Đại hội XIV nhấn mạnh: “Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b, tr.88). Đây là biểu hiện tập trung “phản ánh được bản chất giai cấp công nhân của Đảng theo chủ nghĩa Mác - Lênin, vừa phản ánh nét đặc thù của Đảng ta theo sự phát triển sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b, tr.88). Đảng của giai cấp công nhân, đồng thời là Đảng của nhân dân lao động và của dân tộc; lấy lợi ích của nhân dân, của dân tộc làm mục tiêu phấn đấu cao quý, làm sứ mệnh thiêng liêng của Đảng.

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định, “cấu trúc công tác xây dựng Đảng thành 5 mặt cơ bản: Chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b, tr.90). Trong đó, yêu cầu Đảng vừa mẫu mực về đạo đức, vừa trình độ cao về trí tuệ và văn minh. Đây là yêu cầu toàn diện, thể hiện sự thống nhất giữa bản chất chính trị và phẩm chất đạo đức; giữa lý tưởng cách mạng và chuẩn mực thực hành; giữa di sản truyền thống và yêu cầu của thời đại.

Thứ hai, Đảng xác định định hướng và nguyên tắc xây dựng Đảng thực sự “là đạo đức, là văn minh”.

Một là, Đảng kiên định, “quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc”, phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.74). “Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân;.. kiên trì thực hiện phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”,…dựa vào dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.74 - 75).

Hai là, “không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên thật sự tiêu biểu về bản lĩnh, chính trị, phẩm chất, năng lực, uy tín” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.83), vừa có đức, vừa có tài, trong đó lấy đức làm gốc. Cán bộ, đảng viên phải trung thành với nước, với dân; trong sáng, liêm chính, tận tụy; đồng thời không ngừng học hỏi, nâng cao trình độ lý luận, chuyên môn, tư duy chiến lược, năng lực tổ chức thực hiện và giải quyết vấn đề thực tiễn.

Ba là, xây dựng Đảng văn minh trên cơ sở dân chủ, pháp chế, minh bạch và tự hoàn thiện. Phát huy mạnh mẽ dân chủ trong nội bộ Đảng và trong toàn xã hội; thực hiện nghiêm túc phê bình và tự phê bình; coi đây là biện pháp cơ bản để Đảng tự soi, tự sửa, tự hoàn thiện, không ngừng phát triển.

Bốn là, kiên quyết, kiên trì đẩy mạnh đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực”. Đại hội XIV nhấn mạnh: “Phòng chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực phải đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết và đồng hành cùng nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ yêu cầu phát triển đất nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.140).

Năm là, kế thừa, phát huy truyền thống tốt đẹp của Đảng, của dân tộc, không ngừng đổi mới nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ giai đoạn phát triển mới. Đảng phải giữ vững bản chất cao quý, phát huy truyền thống của Đảng, của dân tộc; đồng thời, luôn đổi mới tư duy, nội dung và phương thức lãnh đạo, cầm quyền; tiếp thu những giá trị văn minh, tiến bộ của thời đại làm cho Đảng luôn là lực lượng tiên phong trong sự phát triển của quốc gia - dân tộc.

3. Một số giải pháp xây dựng Đảng “là đạo đức, là văn minh” theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới

Một là, nâng cao nhận thức, tăng cường tính tự giác rèn luyện đạo đức cách mạng, cụ thể hóa tiêu chuẩn đạo đức, văn minh của cán bộ, đảng viên.

Trước hết, phải tiếp tục đẩy mạnh giáo dục, học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh một cách thường xuyên, sâu sắc và hiệu quả trong toàn Đảng. Làm cho mỗi đảng viên thực sự thấm nhuần và tự giác thực hiện quan điểm: Đảng ta là đạo đức, là văn minh - đây không phải là khẩu hiệu mà là yêu cầu, là trách nhiệm cao quý, là tiêu chuẩn soi xét chính mình hàng ngày, hàng giờ của mỗi cán bộ, đảng viên.

Tiếp tục xây dựng, cụ thể hóa chuẩn mực đạo đức và văn minh của cán bộ, đảng viên gắn với từng cấp, từng ngành, từng vị trí công tác thành quy định, tiêu chuẩn rõ ràng, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, dễ giám sát để mỗi cán bộ, đảng viên tự giác soi xét, đối chiếu, không ngừng phấn đấu, rèn luyện, tỏ rõ trách nhiệm trước bản thân, trước Đảng và Nhân dân.

Hai là, nâng cao chất lượng xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự tiêu biểu cho cả đức và tài, trong đó, coi trọng đức là gốc.

“Chú trọng xây dựng Đảng về cán bộ, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trọng tâm là cấp chiến lược và cấp cơ sở, nhất là người đứng đầu” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.177). Phải thực hiện nghiêm túc việc “đánh giá, đào tạo, sử dụng cán bộ bảo đảm dân chủ, công khai, công tâm, khách quan theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí, gắn với sản phẩm cụ thể, theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.137), bảo đảm đức tài đủ cả, lấy đức làm gốc; quan tâm phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài.

Ba là, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, thể chế dân chủ, minh bạch; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng.

Đạo đức và văn minh không chỉ phụ thuộc vào ý thức tự giác, mà phải được củng cố và bảo đảm bằng cơ chế, thể chế. Cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống thể chế dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nhân dân thực sự là chủ thể, mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân và do nhân dân giám sát. Đảm bảo chủ trương, chính sách quan trọng đều phải công khai, minh bạch, lấy ý kiến rộng rãi nhân dân trước khi ban hành; mọi hoạt động của cán bộ, đảng viên trong thực thi công vụ đều chịu sự giám sát của tổ chức, của nhân dân và xã hội.

Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, nhiều chiều; “bảo đảm mọi chủ trương, đường lối của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả; không để “khoảng trống”, “vùng tối” mà công tác kiểm tra, giám sát của Đảng không vươn tới được... Tăng cường kỷ cương, kỷ luật của Đảng, chủ động phát hiện, xử lý nghiêm đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.139).

Bốn là, kiên quyết, kiên trì và triệt để đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực.

Tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực, quyền vị, xa dân... - đây chính là những biểu hiện thiếu đạo đức, thiếu văn minh nghiêm trọng, là nguy cơ trực tiếp làm mất bản chất và uy tín của Đảng. Vì vậy, phải xem đấu tranh phòng, chống những biểu hiện, căn bệnh đó là yêu cầu cấp thiết, thường xuyên và quan trọng. Do đó, cần sớm “hoàn thiện cơ chế “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Kết hợp chặt chẽ giữa tích cực phòng ngừa với chủ động phát hiện, xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, với quyết tâm chính trị rất cao,… Xây dựng văn hóa liêm chính,.. trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức hướng đến xây dựng quốc gia liêm chính, xã hội liêm chính” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr.140-142).

Năm là, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong điều kiện mới.

Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng: Nâng cao chất lượng xây dựng chủ trương, chính sách trên cơ sở nắm vững thực tế, tôn trọng quy luật khách quan, phát huy trí tuệ tập thể, tham khảo kinh nghiệm quốc tế; tránh chủ quan, duy ý chí, quyết định vội vàng, thiếu cơ sở. Coi trọng tổng kết lý luận và thực tiễn, rút ra bài học; kịp thời điều chỉnh, bổ sung những nội dung chưa phù hợp; không để chủ trương, chính sách chỉ dừng trên giấy tờ,... Khuyến khích đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tạo điều kiện cho cán bộ, đảng viên học hỏi, nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu phát triển của khoa học công nghệ, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng vì “con đường phát triển của Việt Nam không thể tách rời xu thế chung của thế giới và nền văn minh nhân loại” (Tô Lâm, 2026). 

Sáu là, gắn xây dựng đạo đức và văn minh của Đảng với xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Đảng là hạt nhân lãnh đạo, nên đạo đức và văn minh của Đảng có tác dụng nêu gương, dẫn dắt Nhân dân, dẫn dắt xã hội. Phải lấy đạo đức cao quý của Đảng làm động lực và khuôn mẫu thúc đẩy xây dựng văn hóa xã hội lành mạnh, tiến bộ. Mỗi đảng viên, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý phải thực sự là tấm gương sáng về đạo đức, về lối sống văn minh, cần kiệm liêm chính,… để nhân dân noi theo nhằm xây dựng văn hóa, con người Việt Nam. Đảng giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc; tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; kiên quyết chống lại những sản phẩm văn hóa độc hại, hủ tục lạc hậu; xây dựng lối sống mới văn minh, hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc.

Kết luận

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng “Đảng ta thật sự là đạo đức, là văn minh” là di sản vô giá, soi đường cho công tác xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh toàn diện qua mọi giai đoạn của cách mạng. Đại hội lần XIV của Đảng đã kế thừa, phát triển đó thành mục tiêu, yêu cầu và định hướng hành động rõ ràng. Hơn 96 năm qua, Đảng luôn không ngừng phấn đấu, rèn luyện, thực sự trở thành Đảng “là đạo đức, là văn minh” như căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đảng ta, dân tộc ta, Nhân dân ta sẽ đạt được những thành tựu to lớn hơn, vươn tới những thành công rực rỡ, vẻ vang hơn khi mỗi tổ chức đảng, mỗi đảng viên nhận thức, quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm: “Đảng ta thật sự là đạo đức, là văn minh”, sẵn sàng gánh vác trách nhiệm vì lợi ích chung, hành động quyết liệt và hiệu quả nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.

Tài liệu tham khảo

Đảng Cộng sản Việt Nam (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 2). Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011b). Toàn tập (Tập 4). Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011c). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011d). Toàn tập (Tập 8). Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011e). Toàn tập (Tập 10). Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật.

Tô Lâm (2026). Toàn văn phát biểu chính sách của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước

Tô Lâm tại Đại học Columbia, Hoa Kỳ. https://baochinhphu.vn